Η ευρύτερη περιοχή των νοτιοδυτικών προαστίων του νομού Αττικής -Δραπετσώνα, Κερατσίνι και Πέραμα- συγκροτήθηκε ιστορικά ως βιομηχανικό και εργατικό προάστειο του Πειραιά [1], με έντονη εξάρτηση από τη λιμενική και ναυπηγοεπισκευαστική δραστηριότητα. Η απασχόληση στην περιοχή παρουσιάζει ορισμένες ιδιαιτερότητες, αντανακλώντας τη φύση της εργασίας σε κλάδους, οι οποίοι παρουσιάζουν πολλές διακυμάνσεις και εποχικότητα. Ένας από τους βασικούς πυλώνες απασχόλησης στην περιοχή, με σημαντικό αποτύπωμα στην τοπική οικονομία είναι η Ναυπηγοεπισκευαστική Ζώνη Περάματος (ΝΕΖ), οι όροι εργασίας στην οποία τα τελευταία χρόνια μετά το 2010 αναδιαρθρώθηκαν, με έμφαση σε ευέλικτες μορφές εργασίας.
Κρίση επιβίωσης
Την περίοδο της κρίσης χρέους στην οποία εισήλθε η χώρα από το 2008 κι έπειτα πολλές από τις εγκαταστάσεις στη ΝΕΖ απαξιώθηκαν, γερανοί τέθηκαν εκτός λειτουργίας και πλωτές δεξαμενές παρουσίασαν προβλήματα. Η κρίση στη Ζώνη και το κλείσιμο επιχειρήσεων που συνδέονταν με τη ναυτιλία στην περιοχή έσυρε την ευρύτερη περιοχή σε μια διαδικασία αποβιομηχάνισης οδηγώντας πολλούς ναυτεργάτες στην ανεργία, στην εγκατάλειψη ειδικευμένων ειδικοτήτων και κάποιους στην αλλαγή επαγγέλματος. Το παρακάτω γράφημα αποτυπώνει σημαντικά στοιχεία για την απασχόληση στην ευρύτερη περιοχή του Περάματος, Δραπετσώνας, Κερατσινίου [2]. Μέχρι και πριν το 2016 οι ροές απασχόλησης ήταν αναιμικές και η κατάσταση στην ευρύτερη αγορά παρουσίαζε αστάθεια. Το ισοζύγιο προσλήψεων-αποχωρήσεων ήταν οριακά θετικό ή αρνητικό (όπως το δεύτερο τρίμηνο του 2014, Q2 2014), καθώς δε δημιουργούνταν νέες θέσεις εργασίας και ο κλάδος συρρικνωνόταν. Οι προσλήψεις με δυσκολία αντιστάθμιζαν τις αποχωρήσεις, ενώ συνολικά οι ροές ήταν αρκετά περιορισμένες σε σύγκριση με τον όγκο της περιόδου μετά το 2016.
Νέα συνθήκη
Με την ιδιωτικοποίηση του ΟΛΠ και την εξαγορά του πλειοψηφικού πακέτου από την κινεζική COSCO shipping το 2016, η κατάσταση όσον αφορά την απασχόληση διαφοροποιήθηκε. Το ισοζύγιο των ροών απασχόλησης μετακινήθηκε σε εμφανέστερα θετικό έδαφος (θετική κλίση διακεκομμένης γραμμής τάσης), με αύξηση των προσλήψεων (ιδίως σε δραστηριότητες που συνδέονται με logistics, διακίνηση φορτίων και λιμενικές υπηρεσίες) [3]. Η αγορά εργασίας εμφανίζει μεγαλύτερη σταθερότητα και εποχική "κανονικότητα", σε αντίθεση με την έντονη μεταβλητότητα της προγενέστερης περιόδου (μπορεί αυτή η τάση να διακόπτεται προσωρινά κατά την περίοδο της πανδημίας covid-19, όπου παρατηρείται κάμψη, χωρίς όμως να αναιρεί τη συνολική εικόνα). Την ίδια στιγμή, οι κινητοποιήσεις των εργαζομένων (ΕΝΕΔΕΠ) για την εφαρμογή Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας στην COSCO και την τήρηση των μέτρων προστασίας, μετά από μια σειρά θανατηφόρων εργατικών ατυχημάτων (2021, 2023) ανέδειξαν και ποιοτικές διαστάσεις της εργασίας στην ΝΕΖ. Παρόλα αυτά, τα στοιχεία της απασχόλησης της περιοχής παρουσιάζoυν κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, τα οποία δε συναντώνται σε άλλες περιοχές. Ας δούμε εν τάχει κάποια σημεία.
Υψηλή απασχόληση, υψηλή ανεργία
Στην περιοχή Κερατσινίου-Περάματος-Δραπετσώνας-Σαλαμίνας παρατηρείται το εξής φαινόμενο: ενώ το ισοζύγιο των ροών απασχόλησης (ΕΡΓΑΝΗ) είναι θετικό, η εγγεγραμμένη ανεργία, όπως αποτυπώνεται στα μητρώα της τοπικής υπηρεσίας της ΔΥΠΑ (Κπα2 Κερατσινίου) παραμένει σε υψηλά επίπεδα (υψηλότερη από πολλές περιοχές της Αττικής), ακολουθώντας έντονη εποχικότητα (βλ. εδώ τα δημοσιευμένα στοιχεία για το 2025) [4]. Πολλοί τεχνίτες δουλεύουν εντατικά για 8-9 μήνες και τους υπόλοιπους μήνες εγγράφονται στη ΔΥΠΑ για να λάβουν το εποχικό βοήθημα. Το γεγονός αυτό αυξάνει την ανεργία σε απόλυτους αριθμούς, χωρίς να σημαίνει απαραίτητα ότι η περιοχή βρίσκεται σε οικονομική ύφεση, αλλά δείχνει τη φύση της εργασίας. Όμως αναδεικνύει και κάποια ακόμα ποιοτικά χαρακτηριστικά, τα οποία επηρεάζουν την τοπική οικονομία-κοινωνία:
- Υψηλά επίπεδα turnover: Πολλοί εργαζόμενοι βρίσκονται στο μεταίχμιο μεταξύ εργασίας και ανεργίας. Με απλά λόγια, υψηλό turnover σημαίνει μεγάλη κινητικότητα, η οποία έχει ως αποτέλεσμα να διατηρείται η "δεξαμενή" των ανέργων της περιοχής πάντα γεμάτη.
- Αναντιστοιχία δεξιοτήτων: Ενώ οι ροές δείχνουν ζήτηση, το ισοζύγιο σε εξειδικευμένες θέσεις (τεχνίτες) παραμένει αρνητικό [5], γιατί η εξεύρεσή τους έχει δυσκολέψει.
Κύκλοι απασχόλησης;
Στην πραγματικότητα, η τωρινή κατάσταση δείχνει αντιστροφή του κύκλου της περιόδου της κρίσης, με τη χαμηλή ζήτηση και την υψηλή προσφορά για εργασία. Ωστόσο, ας έχουμε υπόψη ότι σε σχέση με τότε η γενικότερη κατάσταση στην αγορά έχει αλλάξει. Αρκετές θέσεις στη Ζώνη απαιτούν πιστοποιήσεις, οι οποίες παλαιότερα ούτε απαιτούνταν ούτε υπήρχαν, ενώ πολλοί άνεργοι της περιοχής δε διαθέτουν. Επίσης, παρότι η ζήτηση για ανειδίκευτη εργασία παραμένει ακόμα υψηλή στη ΝΕΖ, εντούτοις συγκριτικά τουλάχιστον με παλαιότερα, η απασχόληση δείχνει να μετατοπίζεται σταδιακά προς το μέσο και υψηλό επίπεδο δεξιοτήτων [6].
Συνολικά, η απασχόληση στην περιοχή παρότι έχει μετέλθει σε περίοδο
έντονης δραστηριότητας, δείχνει, λόγω της μεταβλητότητας, εύθραυστη. Την
ίδια στιγμή το διακύβευμα της σταθερότητας των θέσεων, όπως και της
ποιότητας της εργασίας έχουν αναδειχθεί σε μείζονα ζητήματα, μέσα από τις ίδιες τις κινητοποιήσεις των εργαζομένων όλων των προηγούμενων χρόνων, φέρνοντας στο επίκεντρο τα καθόλα επίκαιρα ζητήματα της βιωσιμότητας και της ασφάλειας της εργασίας στην περιοχή.
Σημειώσεις:
[1] Βλ. σχετικά Κυραμαργίου, Ε. (2015). Δραπετσώνα: οικιστική συγκρότηση και κοινωνικοί μετασχηματισμοί σε ένα εργατικό προάστιο: 1922-1967. https://doi.org/10.12681/EADD/36464
[2] Όλα τα στοιχεία αντλήθηκαν μέσα από το πληροφοριακό σύστημα ΕΡΓΑΝΗ (I). Ο υπολογισμός των προσλήψεων αποτελεί άθροισμα των υποβεβλημένων εντύπων Ε3, ενώ των αποχωρήσεων των Ε5 (Αναγγελίες Οικειοθελούς Αποχώρησης Μισθωτού), Ε6ΧΠ (Καταγγελία Σύμβασης Αορίστου Χρόνου Χωρίς Προειδοποίηση), Ε6ΜΠ (Καταγγελία Σύμβασης Αορίστου Χρόνου Με Προειδοποίηση) και Ε7 (Λύση Σύμβασης Ορισμένου Χρόνου). Περίοδος άντλησης των δεδομένων Οκτώβριος-Νοέμβριος 2025. Τα στοιχεία δεν αφορούν αποκλειστικά τη ΝΕΖ, αλλά τη μισθωτή απασχόληση στην περιοχή Περάματος, Δραπετσώνας, Κερατσινίου και Σαλαμίνας. Είναι σημαντικό, ωστόσο, να έχουμε υπόψη πως η ΝΕΖ αποτελεί σημαντικό μοχλό απασχόλησης: μεγάλος αριθμός προσλήψεων από επιχειρήσεις της περιοχής, όπως αποτυπώνεται στο ΕΡΓΑΝΗ, σχετίζεται άμεσα ή έμμεσα με τη Ζώνη και ευρύτερα τη ναυτιλία. Επίσης, στα στοιχειά αποτυπώνονται οι ροές απασχόλησης κι άλλων σημαντικών κλάδων της περιοχής, όπως της εκπαίδευσης, της εστίασης κ.ο.κ.
[3] Στο δεύτερο τμήμα του γραφήματος (επιλέγοντας "Μοτίβο αναγγελιών/αποχωρήσεων") διακρίνονται οι θερμικοί χάρτες των ροών της απασχόλησης. Όπως φαίνεται από τα στοιχεία οι προσλήψεις ενισχύονται σταθερά από την άνοιξη προς το καλοκαίρι (Απρίλιος-Ιούλιος) με υψηλές τιμές σχεδόν σε όλα τα έτη μετά το 2016, σύμφωνα με τα μη εποχικά διορθωμένα στοιχεία. Ο Σεπτέμβριος εμφανίζει συστηματικά πολύ υψηλή ένταση (σκούρες αποχρώσεις), υποδηλώνοντας ισχυρό κύμα προσλήψεων μετά το καλοκαίρι ενώ, αντίθετα οι χειμερινοί μήνες (Ιανουάριος-Φεβρουάριος) είναι σταθερά πιο ασθενείς. Από την άλλη πλευρά, οι αποχωρήσεις δείχνουν συγκεντρωμένες κυρίως κατά τους θερινούς μήνες, εμφανίζοντας ισχυρή και σταθερή εποχικότητα, ενώ μετά το 2016 αυξάνονται σε ένταση, αντανακλώντας την υψηλή μεταβλητότητα της αγοράς στην περιοχή.
[4] Το Υπουργείο Εργασίας και η ΔΥΠΑ αναγνώρισε την ευρύτερη περιοχή του Περάματος-Δραπετσώνας-Κερατσινίου-Σαλαμίνας (μαζί με κάποιες ακόμα περιοχές της χώρας) ως περιοχή αποβιομηχάνισης και ανακοίνωσε μια στοχευμένη παρέμβαση μέσω ειδικού προγράμματος για τις επιχειρήσεις και τους ανέργους της ευρύτερης περιοχής (Πρόγραμμα επιχορήγησης επιχειρήσεων για την απασχόληση 7000 ανέργων στις επιλέξιμες περιοχές υλοποίησης του Scale Up-ΤΑΑ).
[5] Σύμφωνα με το “Μηχανισμό Διάγνωσης Αναγκών της Αγοράς Εργασίας” του Υπουργείου Εργασίας στο Δήμο Περάματος (2025) οι κλάδοι κατασκευής εξοπλισμού και ναυπήγησης/επισκευής πλοίων αποτελούν τους πιο δυναμικούς τομείς για την απασχόληση (+147 θέσεις) με τις ειδικότητες των μεταλλουργών, των ανειδίκευτων εργατών και των ηλεκτρολόγων να κατατάσσονται στις πλέον περιζήτητες. Βλ. εδώ ή ακολουθείστε το σύνδεσμο https://public.tableau.com/app/profile/vaios.kotsios.eiead/viz/2023_17099814426520/sheet0
[6] Βλ. ξανά εδώ ή https://public.tableau.com/app/profile/vaios.kotsios.eiead/viz/2023_17099814426520/sheet0
[6] Βλ. ξανά εδώ ή https://public.tableau.com/app/profile/vaios.kotsios.eiead/viz/2023_17099814426520/sheet0
