Ο Elton Mayo και τα δικαιώματα εργασίας

Elton Mayo 

(1880-1949)

Ο Mayo, διοργάνωσε ένα κοινωνικό πείραμα, το οποίο θα έμενε στη ιστορία ως ένα εκ των κορυφαίων εργασιακών πειραμάτων. Η πόλη του Chicago, με τα πάμπολλα εργοστάσιά του, αποτέλεσε το εργαστήρι έρευνάς του. Μια περιοχή πνιγμένη από το καυσαέριο και την εγκληματικότητα, ίσως χρειαζόταν μια αλλαγή που θα την έφερνε σε ισορροπία ξανά. Και ο στόχος του όλου εγχειρήματος ήταν αυτός ακριβώς, να βοηθήσουν τα αφεντικά και τους εργαζόμενους να συνειδητοποιήσουν πως η υγιής εργασία έχει πολλά περισσότερα οφέλη από τις οικονομικές απολαβές. Το πείραμα έμελλε να λάβει χώρα στο εργοστάσιο Western Electric’s του προαστίου Hawthorne τη δεκαετία του 1930. Ο Mayo, εν αγνοία των εργαζομένων του εργοστασίου, τους χώρισε σε δύο ομάδες και τους ώθησε σε δύο διαφορετικούς χώρους εργασίας. Η μέρα συνεχίστηκε χωρίς καμία περαιτέρω αλλαγή, μέχρι και το βράδυ, όταν δηλαδή ο ήλιος δε θα φώτιζε πια τους εργάτες. Τότε, το επιτελείο του Mayo, αναβάθμισε την παραγωγή φωτός στο δωμάτιο της πρώτης ομάδας, ενώ άφησε τον ίδιο σαθρό φωτισμό στο δωμάτιο της δεύτερης. Σκοπός ήταν η μελέτη των αντιδράσεων της πρώτης ομάδας και η επιρροή που θα είχε το περισσότερο φως στην παραγωγή τους. Οι εργάτες της πρώτης ομάδας, λοιπόν, σύντομα άρχισαν να εργάζονται με περισσότερη όρεξη, με περισσότερο σθένος και με ακόμα μεγαλύτερη επιτυχία. Σύντομα, η παραγωγή τους θα αυξανόταν ακόμα πιο πολύ, όπως και το πάθος τους για εργασία. Αντίθετα, η παραγωγή εργασίας στο άλλο δωμάτιο, αυτό της δεύτερης ομάδας, παρέμενε η ίδια. Ο Mayo πρότεινε την παροχή κάποιων ημερών ξεκούρασης για τους εργάτες, όπως και χρήσιμων διαλειμμάτων ανά συγκεκριμένο χρονικό όριο. Το αποτέλεσμα ήταν οι εργαζόμενοι να κοπιάζουν ακόμα περισσότερο. Όπως ανέφερε και ο ίδιος ο κοινωνιολόγος, δεν ήταν το φως αυτό καθ’ αυτό που τόνισε την παραγωγικότητά τους, ούτε η ξεκούραση που τους παρείχε η διοίκηση, αλλά η αίσθηση πως κάποιος ενδιαφέρεται πραγματικά για αυτούς. Μια αίσθηση που δεν είχαν ζήσει ποτέ στο προηγούμενο εργασιακό τους περιβάλλον και μάλλον πίστευαν πως δεν θα ζήσουν ποτέ. 

Αναδημοσίευση: Ο Elton Mayo και τα δικαιώματα εργασίας

Η σχολή της κοινωνικής κατασκευής (κονστρουκτιβισμός) για τις στρατηγικές των μαθητών στο σχολείο

Ο "κονστρουκτιβισμός" θεωρεί τα "κοινωνικά γεγονότα" γενικά ως μια συνεχή κοινωνική "κατασκευή", αποτέλεσμα της δράσης των ατόμων - δρώντων υποκειμένων μεταξύ τους (από τις αλληλεπιδράσεις τους) ή ακόμη από τις "πρακτικές υλοποίησής" τους. Αυτές οι αλληλεπιδράσεις δεν έχουν ούτε ένα αποτέλεσμα ούτε ένα νόημα ολοκληρωτικά προβλέψιμο και προκαθορισμένο: το "νόημα της κατάστασης" προκύπτει από την αντιπαράθεση των ορισμών που δίνουν οι πρωταγωνιστές, αυτοί οι ορισμοί είναι το αντικείμενο μιας αποκωδικοποίησης και μιας διαπραγμάτευσης πιθανώς συγκρουσιακής. 

 

 

Η έννοια της "στρατηγικής" είναι στο επίκεντρο αυτού του τρόπου προσέγγισης. Με τη μια ή την άλλη μορφή η ιδέα ότι οι μαθητές αναπτύσσουν μια ιδιαίτερη δραστηριότητα αντιδρώντας στη σχολική κατάσταση αποτελεί το νήμα της ανάλυσης της συμπεριφοράς των μαθητών: "αντιδρώ" σημαίνει ανάλογα με την περίπτωση "προσαρμόζομαι" αντί "αρνούμαι" (ή προσαρμόζομαι αρνούμενος: αντιστέκομαι).

 (Jean-Manuel de Queiroz, Το σχολείο και οι κοινωνιολογίες του, Gutenberg, Αθήνα, 2000)

Ο Agustin Fuentes για το μύθο διαίρεσης των ανθρώπων σε βιολογικές φυλές

Υπάρχουν τρεις ευρύτατα διαδεδομένοι μύθοι για την ανθρώπινη φύση: α) οι άνθρωποι διαιρούνται σε βιολογικές φυλές β) οι άνθρωποι είναι από τη φύση τους επιθετικοί γ) οι άνδρες και οι γυναίκες διαφέρουν πραγματικά στη συμπεριφορά, τις επιθυμίες τους και την εγκεφαλική τους "καλωδίωση"... Μέσα από μια συναρπαστική και ευρείας εμβέλειας αφήγηση, η οποία περιλαμβάνει την ανάπτυξη επιστημονικών επιχειρημάτων και την παρουσίαση δεδομένων από διαφορετικές επιστήμες (ανθρωπολογία, βιολογία, ψυχολογία), ο διακεκριμένος ανθρωπολόγος Agustin Fuentes καταρρίπτει τους τρεις μεγάλους αυτούς μύθους και συγκροτεί μια έγκυρη βάση γνώσεων που μας κάνουν να αναθεωρήσουμε τις κοινές μας απόψεις σχετικά με την ύπαρξη βιολογικών φυλών,την έμφυτη φύση της επιθετικότητας και της βίας, καθώς και τη φύση της μονογαμίας και των έκφυλων διαφορών.

(Agustin Fuentes, Φυλή, Μονογαμία, Εκδόσεις του 21ου πρώτου, Αθήνα, 2020)

Ερωτήσεις Ανάπτυξης - Κεφάλαιο 7

    Ερωτήσεις Ανάπτυξης - Κεφάλαιο 7

1) Πως όρισε ο Μαξ Βέμπερ τις έννοιες “δύναμη” και “εξουσία”; 

2) Ποια είναι, κατά τον Μαξ Βέμπερ, τα ορθολογικά χαρακτηριστικά της λειτουργίας του κράτους; 

3) Ποια είναι η προσέγγιση των Βέμπερ, Κόντ και Μαρξ της έννοιας του κράτους;    

4) Συγκρίνετε τους τρεις ιδεατούς τύπους εξουσίας του Βέμπερ (παραδοσιακή, χαρισματική, ορθολογική) ως προς:      

α. Τον τρόπο νομιμοποίησης τους      

β. τον τρόπο μεταβίβασής τους και      

γ. αναφέρετε αντίστοιχα παραδείγματα για κάθε τύπο εξουσίας.   

5) Αναπτύξτε τις δυο διαφορετικές ιδέες που επικρατούν όσον αφορά την έννοια του έθνους. 

6) Αναπτύξτε τις τέσσερις γενιές εθνικών κρατών που αναπτύχθηκαν ιστορικά από τον 19ο αιώνα. 

7) Παραθέστε τα χαρακτηριστικά της ιδεώδους δημοκρατίας και του ολοκληρωτισμού.    

8) Συγκρίνετε το μοντέλο των ελίτ και το πλουραλιστικό μοντέλο εξουσίας, ως προς:     

α. το ποιοι αποτελούν φορέα δύναμης - άσκησης της εξουσίας σε κάθε μοντέλο και     

β. πως αλληλεπιδρούν μεταξύ τους οι φορείς αυτοί.    

9) Αναπτύξτε τις απόψεις των Μαρξ και Αλτουσέρ για τις κοινωνικές βάσεις της εξουσίας. 

10) Αναπτύξτε έναν ορισμό για τα σύγχρονα πολιτικά κόμματα.    

11) α. Ποιες οι διαφορές και οι ομοιότητες μεταξύ των ομάδων συμφερόντων και των ομάδων γνώμης; β. Σε τι διαφέρουν και τι κοινό έχουν με  τα πολιτικά κόμματα;    

12) α. Εξηγήστε τους όρους “πολιτική συμπεριφορά” και “πολιτική κοινωνικοποίηση”.  β. Περιγράψτε τον τρόπο με τον οποίο κοινωνικοί και ατομικοί παράγοντες επηρρεάζουν την πολιτική και εκλογική συμπεριφορά.    

13) Τι εννοούμε με τον όρο “πολιτική αλλοτρίωση”; Αναφέρετε τα αίτια της από την οπτική της κοινωνιολογίας. Με ποιόν τρόπο μπορεί να αντιμετωπιστεί στα πλαίσια της οικογένειας;

  

Αναδημοσίευση: http://sociology.mysch.gr/theory.html

Claude Leνi-Strauss, 1908 – 2009

(Credits: Mark Alafouzos)

Ο Freud για τα όνειρα ως τη βασιλική οδό πρόσβασης στο ασυνείδητο

Τον Οκτώβριο του 1896, ο πατέρας του Φρόυντ πέθανε. Τη νύχτα της κηδείας, ο Φρόυντ είδε το ακόλουθο όνειρο: μέσα σε ένα μαγαζί διαβάζει την επιγραφή "παρακαλώ να κλείνετε τα μάτια". Είχε φθάσει αργοπορημένος στην κηδεία και το συγκεκριμένο όνειρο καταδείκνυε το αίσθημα ενοχής που τον διακατείχε, ένα αίσθημα ιδιαίτερα συνηθισμένο στους συγγενείς του νεκρού. Το όνειρό αυτό, μαζί με πολλά άλλα, στάθηκαν αφορμή για τη θεωρία του για τα όνειρα, την οποία επεξεργάστηκε στην Ερμηνεία των ονείρων (Die Traumdeutung) που δημοσιεύτηκε το Νοέμβριο του 1899. Όπως χαρακτηριστικά έλεγε ο ίδιος ο Φρόυντ:

η ερμηνεία των ονείρων είναι, στην πραγματικότητα, η βασιλική οδός για τη γνώση του ασυνειδήτου. Αποτελεί το ασφαλέστερο θεμέλιο της ψυχανάλυσης και το πεδίο εκείνο όπου θα πρέπει να εντρυφήσει και να πιστέψει κάθε μελετητής.

Ο πραγματικά προκλητικός για την εποχή του ορισμός του Φρόυντ για τα όνειρα είναι ο ακόλουθος: "Το όνειρο είναι η (μεταμφιεσμένη) εκπλήρωση μιας (καταπιεσμένης απωθημένης) επιθυμίας". Αυτή η παραμόρφωση του περιεχομένου του ονείρου αποτελεί το προϊόν μιας λογοκρισίας. Με άλλα λόγια, κάθε όνειρο αποτελεί ένα "ψυχικό φαινόμενο πλήρους αξίας", το οποίο αναπαριστά την εκπλήρωση μιας επιθυμίας. Σε μια κατηγορία ονείρων αυτή η εκπλήρωση είναι πρόδηλη -κάτι που χαρακτηρίζει, κατά κανόνα, τα όνειρα των παιδιών- και σε μια άλλη κατηγορία είναι δυσδιάκριτη και συγκαλυμμένη.

 (Βάσια Λέκκα, Ιστορία και θεωρία της ψυχιατρικής, Futura, Αθήνα, 2012, σσ. 112-113)